در كنار تبليغات و نظريهپردازيهاي مارشال مك لوهان، افراد منتقد بسيار جدياي هم وجود دارند كه اساسا با اين روند صنعتي شدن و جهاني شدن موافق نيستند و آن را خوش نميدارند. يكي از اين افراد لوئيس مامفرد (Lewis Mumford) است.مامفرد كه از سال 1895 تا 1990 زندگي كرد، بيش از شش دهه در موضوعات مختلف مثل تاريخ، فلسفه، و معماري تحقيق و تدريس كرد و قلم زد و بيشتزين معروفيتش مرهون كارهاي درخشانش در برنامهريزي شهري و مطالعه تكنولوژي است. بيش از 32 سال ستوني در نيويوركر به اسم Sky Line داشت كه به مباحث معماري ميپرداخت.
مامفرد با تسلطي كه به تاريخ علم و روششناسي علوم و تكنولوژي دارد به نقد جريان صنعتي شدن ميپردازد و در مجموعهاي شش جلدي تحت عنوان The Myth of the MAchine به جنبههاي مختلف آن ميپردازد. از جمله وقتي به رابطه متقابل انسان وماشين ميپردازد بارها به ايران و هنرهاي دستي و خصوصا فرش ايراني اشاره ميكند و توضيح ميدهد كه گرچه به لحاظ مادي، فرشباف ايراني تحت تسلط و سوءاستفاده كارفرما قرار داشته است، اما در خلق اثر هنري و آفرينش آزادتر از هر يك از ما در دوران معاصر است كه صرفا جزئي از يك جريان خط توليد عظيم هستيم. بدون اينكه در نحوه انجام و كيفيت آن هيچ نقشي داشته باشيم.
از قضا عكسي هم از برجهاي دوقلو مركز تجارت جهاني (سابق!) در كتابش انداخته است كه نسبتا قديمي است و هنوز در اطراف آنها ساختمانهاي بلند وجود ندارد و جلوهاي ويژه دارند. مامفرد توضيح ميدهد ايجاد چنين مراكزي در جامعه امروز ما به چه معني است و خصوصا پيوند نقش و كاركرد اين گونه مراكز را با فرم معماري ساختمانهاي آن تحليل ميكند و نشان ميدهد تصادفي نيست كه چنين مراكزي به شكل يك برج صد و ده طبقه ساخته ميشوند، به جاي اينكه در محوطهاي وسيع يا در ساختمانهاي پراكنده فعاليت كنند. مامفردعلاوه بر تدريس در دانشگاههاي استانفورد، پنسيلوانيا و ام-آي-تي، چندين نشان علمي به دست آورد از جمله مدال ملي ادبيات و مدال ملي هنر. مامفرد از مك لوهان متنفر بود.
ضمن ذكر بخشي از مقدمه جلد دوم كتابش كه خيلي آن را دوست دارم، شناسنامه كتاب را نيز درج ميكنم. ببخشيد كه سواد ترجمه مناسب به فارسي را ندارم!
… in defiance of contemporary dogma, they did not regard scientific discovery and technological invention as the sole object of human existance; for I have taken life itself to be the primary phenomenon, and creativity, rather than the ‘conquest of nature,’ as the ultimate criterion of man’s biological and cultutral success… …if the key to the past few centuries has been ‘Mechanization Takes Command,’ the theme of the present book may be summed up in Colonel John Glenn’s words on returning from orbit to earth: “Let Man Take Over.” شناسنامه: |